Ouders

Leer je ouders begrijpen!

Hoe lief en aardig ouders ook kunnen zijn, er breekt een tijd aan dat je op eigen benen moet gaan staan. Of je nu op het punt staat om ‘hotel pa en ma' te verlaten of je nog vast gekluisterd zit aan thuis, het ‘loslaten' van je ouders blijft voor iedereen een ingewikkelde stap. Hoe kun je als jongere op een goede manier met je ouders omgaan, juist in een periode dat je je eigen identiteit en levensstijl ontwikkelt? Met die vragen ging ik naar mw. drs. Dicky Palland. Als (contextueel) leerlingbegeleider heeft ze zich intensief bezig gehouden met de betekenis van ‘relaties', dus ook die van ouders en kinderen.

Wat is er zo bijzonder aan de relatie met je ouders?
‘Tussen een man en een vrouw kan een heel sterke band ontstaan, maar ze kunnen op een gegeven moment toch gaan scheiden. Dan heb je het opeens over een ex-vrouw en een ex-man. Maar een ex-moeder of een ex-vader bestaat gewoon niet! De band tussen ouders en kinderen eindigt nooit, zelfs niet als iemand overlijdt. Wie je bent, hangt voor een groot deel af van wie je ouders zijn en wat zij je hebben meegegeven. Dat kun je nooit meer wegpoetsen. Die erfenis neem je je leven mee. Raak je je relatie met je ouders kwijt, dan verlies je dus iets van jezelf. Dat maakt de relatie kwetsbaar.'

En ingewikkeld!
‘Ja, inderdaad. Laatst zei iemand tegen me: ‘Ik ga nooit meer naar mijn ouders terug!' Maar eigenlijk kun je dat niet zeggen. Zelfs al praat je nooit meer over ze, ik denk dat je ouders er in je beleving altijd zijn. Ook al zet je je af tegen je ouders, je neemt heel veel van ze over. Natuurlijk kun je je voornemen om het zelf later anders te doen. Kom je uit een gezin waar veel dingen zijn misgegaan, dan is dat gelukkig mogelijk. Maar daar gaat vaak een heel proces aan vooraf.'

Hoe open zijn jongeren eigenlijk tegenover hun ouders?
‘Jongeren zeggen meestal dat ze alles met hun ouders bespreken. Ik vraag me af of dat in de praktijk ook gebeurt. Natuurlijk werk ik vooral met jongeren die in de problemen zitten, maar mijn ervaring is dat als het echt moeilijk wordt, de problemen thuis niet besproken worden. Misschien wel op ‘technisch' niveau, maar niet op het niveau van gevoelens: wat iets met je doet, bedoel ik dan. Ouders vinden het meestal ook moeilijk om op deze manier met hun kinderen in gesprek te gaan.'

Hoe verklaar je dat?
‘Een kind wil in principe voor zijn ouders zorgen, net zoals een ouder voor zijn kind wil zorgen. Dus als een kind bepaalde dingen niet aan z'n ouders vertelt, is het bijvoorbeeld bang dat zijn ouders het verdrietig vinden wat er is gebeurd. Sommige jongeren zeggen: ‘Mijn vader heeft al zoveel problemen, daar kan dat van mij niet meer bij.' Of: ‘Mijn moeder denkt al snel dat ze het verkeerd doet, dus ik zeg het maar niet.' Dat kan heel onbewust hoor! Want als je het ze rechtstreeks vraagt, ontkennen ze het misschien wel.'

Maar moet je alles met je ouders bespreken?
‘Nee, het moet niet, want als jongere moet je ook op een gezonde manier loskomen van je ouders. Aan de andere kant: ouders zijn op heel veel terreinen wel ervaringsdeskundigen en daar kun je als jongere je winst mee doen. Dus ik vind het wel heel mooi als je toch [heel] veel dingen met je ouders kunt bespreken. En als ouders [heel] regelmatig aan hun kind laten merken: ‘Joh, ik hou van je, niet om wat je allemaal doet, maar om wie je bent.' Zou een kind dan niet vertellen wat hem bezighoudt?'

Toch gaan veel jongeren eerst met hun vrienden in gesprek!
‘Ja, logisch. Ze hebben vaak het gevoel dat leeftijdsgenoten hen eerder begrijpen dan hun ouders. Er zit meestal ook een verschil van twintig jaar tussen! Daarbij speelt ook mee dat ouders al [heel] snel geneigd zijn om te zeggen: ‘Joh, dat moet je niet doen!' Ze komen gauw met een oplossing, want ze vinden het moeilijk om vanaf een afstand te kijken hoe het zit.'

Waarom vinden ouders het toch zo moeilijk om hun kinderen los te laten?
‘Het is hun eigen vlees en bloed! Ze houden van hun kinderen en willen graag voor ze blijven zorgen. Als kinderen daarbij in een bepaalde behoefte voorzien, wordt loslaten zelfs een ramp. Toch is het noodzakelijk dat ouders hun kinderen leren loslaten.'

Oké, je bent 18... Wat is dan een gezonde relatie met je ouders?
‘Ik denk dat als je dingen met hen kunt bespreken, maar tegelijk ook zelf een beslissing mag nemen. Op m'n 19e zat ik al op kamers en het ging nog goed ook. Ouders moeten hun kinderen verantwoordelijkheid geven. En als ouders zich toch zorgen maken, laat ze dan duidelijk maken waar hun zorg zit. Maar ik zeg er ook direct bij: ook als jongere heb je een bepaalde verantwoordelijkheid naar je ouders toe. Als je 18 bent en je moet om tien uur 's avonds thuis zijn, dan mag je echt wel zeggen: hier klopt iets niet. Maar als je weet dat je ouders wakker liggen tot jij thuis bent, dan kun je het ook niet maken om ze tot drie uur 's nachts te laten wachten. Juist in het gezin kun je leren om rekening te houden met belangen van anderen, want als je het daar al niet kan, dan hoef je er ook niet op te rekenen dat je het in de maatschappij kan.'

En als je het huis uit bent?
‘Dan heb je op de momenten dat je thuis bent, nog steeds rekening te houden met de regels die in het gezin gelden. Trouwens, ik heb mijn ouders veel meer leren waarderen toen ik het huis uitging. Als je letterlijk en figuurlijk op een afstandje leeft, zie je meer wat ze allemaal voor je gedaan hebben.'

Dus het ‘op eigen benen gaan staan' kan ook weer een nieuwe kijk op je ouders geven?
‘Ja, zeker! Neem bijvoorbeeld alleen al het feit dat je thuis boos mag worden. Ook al ben je op dat moment onredelijk, je ouders laten je niet vallen. Ga dat ergens anders maar eens doen! Het moeten wel heel goede vrienden zijn die het pikken als je ze uitkaffert terwijl het niet nodig is.'

In hoeverre mag je trouwens kritiek hebben op je ouders?
‘Ik zou eerst willen vragen: wat is de reden dat je kritiek hebt. Als jij echt van binnenuit heel veel moeite met bepaalde dingen hebt, ga er dan gewoon over in gesprek. Niet op het moment dat je boos bent, want dan bereik je niks. Probeer begrip voor elkaar te krijgen. Ook je ouders hebben een bepaalde opvoeding achter de rug en nemen van daaruit dingen mee. En als je beide de bedoeling hebt om dicht bij elkaar te blijven, kan het toch niet zomaar mis gaan? Als het respect van twee kanten komt, dan kun je het [op] zelfs op meerdere punten oneens zijn met elkaar.'

Dus jongeren moeten hun ouders beter leren begrijpen?
‘Een ander begrijpen, is natuurlijk knap lastig, want wanneer begrijp je een ander nu echt? Maar doe er je best voor! Vraag maar eens aan je ouders hoe zij je graag zouden willen zien. En dan gaat het mij niet om het uiterlijk ofzo, maar om de wezenlijke dingen. En omgekeerd ook: dat ouders aan hun kinderen durven vragen op welke manier ze vader of moeder voor je kunnen zijn. Ga het maar eens proberen. Volgens mij kan het nooit kwaad! Net zoals vrienden maken tijd kost, kost het ook tijd om je ouders te leren kennen.'

Schrijver: Diane Palm
Bron: Cruciaal jaargang 3, nummer 7